Erken çocukluk döneminden itibaren çocuğunuzun sosyal-duygusal gelişimini desteklemeniz, nezaket ve görgü kurallarının rahat benimsenmesinde önemli rol oynar. Bu da ileride; bulundukları topluma adapte olmalarına, kabul görmelerine yardımcı olur. Çocuğunuza nezaketin, karşılığında hiçbir şey beklemeden sadece diğerlerine iyi davranış ve tavır sergilemek anlamına geldiğini açıklayarak, nazik olmayı anlamasına yardımcı olabilirsiniz. Buna ek olarak çocuklarınıza nazik olmanın sihirli sözcüklerden de oluştuğunu anlatabilirsiniz: “Lütfen, rica ederim, pardon, teşekkür ederim.”
Çocuğunuzun İyi Davranış ve Tavırlarını Desteklenmesi
Nezaket Kurallarını Ailede Yaşamak Ailenizde teşekkür ve nezaket cümlelerini bolca kullanırsanız, çocuğunuz bunun günlük hayatın normal bir parçası olduğunu, herkesin bunları söylediğini kabul eder ve kendi tavırlarını da buna göre belirler. Çocuğunuzdan bir şey isterken siz de ricada bulunun. Örneğin, çocuğunuzdan beklentilerinizi ifade ederken “Ellerinle yemek yeme.” yerine “Lütfen çatalı kullanır mısın?” veya “Yemeğini kendi önünden yemek ne kadar güzel!” gibi ifadeler kullanarak çocuğunuzu yüreklendirin.
Güven Duygusu Oluşturulması Erken çocukluk döneminde duygu alışverişinin nitelikli ve kaliteli olması güven duygusu oluşumunu etkiler. Bu da çocuğun özerklik kazanmaya başlayarak özgür olmasını ve sağlıklı ayrışmayı destekler. Bu dönemde çocuğunuzu dinlemek, sözünü kesmeden ve ona bir şeyler öğretme kaygısı olmadan, duygularını paylaşmasına izin vermek, ona sevildiğini hissettirmek ve güven duygusunu güçlendirmek, çocuğunuzun da ailesinin benimsediği değerleri kabul etmesine yardımcı olur.
Baskı Yapılmaması ve Çocuğun Bir Başkasıyla Karşılaştırılmaması Başka çocukları kendi çocuğunuz ile karşılaştırmanız, çocuk için olumsuzluk ve yetersizlik anlamına gelir. Kıyaslanma, çocuk üzerinde stres yaratır ve ebeveyne karşı öfkeli davranmasına sebep olur. Ayrıca bu durum, diğer çocuk için kardeşi bile olsa onun daha iyi olduğunu algılamasına, kardeşini rakip olarak görmesine ve bunun sonucunda kıskançlık duygusuna yol açar. Çocuğunuzu topluluk önünde kibar davranma konusunda mutlaka cesaretlendirin. Görgü kuralları, beraber olduğunuz sakin bir ortamda öğretilmelidir. Bir şey söylemek istediğinizde bunu çocuğa nazikçe, utandırmadan, bir kenara alarak ve net kelimelerle ifade etmelisiniz.
Düzeyinde ve Yerinde Bir Disiplin Olması Disiplin, çocuğun yaşına uygun kurallar uygulamaktır. Bu kuralları öğretirken ılımlı bir tavır içinde olunmalı, gereğinden ne fazla sert ne de fazla yumuşak olunmamalıdır. Çünkü bu dengeyi düzgün bir şekilde kurmak, çocuğun hem insan ilişkilerini anlamasına hem de ilişkilerinde sınır koymasına yardımcı olur.
İyi Davranışların Takdir Edilmesi Özellikle küçük yaş grupları, iyi davranış sergilediklerinde ve başkalarının yanında takdir edildiklerinde kendilerini iyi, mutlu ve yeterli hissederler. Takdir edilme konusunda dikkat etmeniz gereken en önemli nokta ise vereceğiniz karşılığın maddi değil, manevi olmasıdır. Özellikle beğeni duygularınızı ifade ederken, davranışlarınızla da destekleyerek çocuğunuzu cesaretlendirmeniz, kurduğunuz ilişkiye de olumlu katkı sağlayacaktır.
Eleştirinin doğru ve uygun dozda olması, çocuğun direkt olarak kişiliğine değil, özellikle beğenilmeyen davranışına yapıldığının net olarak çocuk tarafından anlaşılması, aynı zamanda çocuğun olumlu davranış geliştirmesine de katkı sağlar. Eleştiri yaptığımız sırada sorun olan davranışı çözmek için öneriler vermeli ve çocuğa mutlaka söz hakkı tanımalıyız.
Dinlemeye Cesaretlendirme Çocuğa verilecek konuşma ve sessizce dinleme eğitimi yani karşısındaki insana bakarak dinlemeyi öğretmek çok önemli bir mesajdır. Utangaç ya da tedirgin karakterli bazı çocuklar için göz teması kurmak zor olabilir. Bunu da göz önünde bulundurmak gerekir. Bu durumda göz temasında ısrarcı olmaktan ziyade mesajınızı almasına izin vermek en iyi yoldur. Çocuğunuzun stresini artırmak yerine, ona dinlemenin önemini kavramasına anlatarak yardımcı olun.
Paylaşıma Teşvik Edilmesi Erken çocukluk döneminde paylaşım, çocukların en sancılı olduğu konulardan biridir. Çocuğunuzu paylaşmaya teşvik etmek için uzun açıklamalara gerek yoktur. Basitçe, “Bu uyduğumuz bir kuraldır; herkes biraz almalı.” demek yeterlidir. Bu konuda da çocuğunuza kendiniz örnek olarak destek olun. Örneğin; “Hadi bu kurabiyeyi paylaşalım.” veya “İstersen kekimin yarısını sana verebilirim.” gibi ifadelerle her fırsatı değerlendirebilirsiniz. Sözlü teşviklerin yanı sıra davranışsal olarak sokak hayvanlarını beslemek de iyi bir destekleme yöntemi olacaktır.
Peki, Olumsuz Durumlarda Nelere Dikkat Etmeliyim?
- Çocukların sosyal normlar hakkında bilgisi olmadığından, bir çocuğun dış görünüşü ya da yapmadığı herhangi bir şey hakkında olumlu bir şekilde konuşmalısınız. Çocuk eğer bir başkasına bilerek kaba davranıyorsa, böyle bir durumda önce sert bir kınama, ardından kibarlık ve saygı gibi değerlerin anlatılması gerekir.
- Eğer çocuğunuzun bir diğer çocuğu ittiğini görmediyseniz adil olmalısınız. “Sana vurulması ve karşılık vermemen adil değil ama vurarak karşılık vermek sadece daha çok kavgaya yol açar.” gibi açıklamalarla durumu anlatabilirsiniz.
- Bir çocuk kabul edilmez bir tavırla hareket etmeye başladığında, neyi başarmaya çalıştığını anlamak önemlidir. Bu nedenle çocuğa daha uygun bir tavırla ihtiyacını karşılama şansı verilmelidir. Çocuğunuza bu durumda yumuşak bir ses tonuyla ve kibarca istediğinde isteklerine ulaşma şansının daha rahat olabileceğini anlatın.
Sonuç olarak, çocuğa zorlamadan kazandırılan nezaket kuralları toplum tarafından onay görür. Çocuğun aidiyet duygusu artar, özgüven duygusu gelişir ve sosyalleşme sürecinde çocuğun girişken olmasına yardımcı olur.
Kitap ve Web Sitesi Önerileri
- The Kindness Book – Todd Parr
- Bayan Molli Nezaket Okulu